اشک های شگفت انگیز درخت

دانستنی ها | اشک های شگفت انگیز درخت یکی از شگفت انگیزترین مواد موجود در جهان "لاتکس" یا اشک درخت است که امروزه در تولید و ساخت بسیاری از مصنوعات پلاستیکی کاربرد دارد.
 

اشک درخت!

ماده ای که در باره اش می خوانید یکی از شگفت انگیزترین مواد جهان است.

نگاهی به دور و برتان بیندازید تا این ماده را در شکلهای مختلف و ترکیبهای متفاوت ببینید، این ماده پلاستیک نام دارد.

لارنس تامبا چاقویش را بیرون میکشد و ضربه های محکمی به درخت می زند، درخت ارتفاعش بیش از 20 متر است. بلافاصله پس از ضربه چاقو، شیره سفید رنگی از میان شیار"V" شکل بیرون می زند. لارنس توجهی به این شیره نمی کند. کار او این است که هر روز روی درختهای این مزرعه در لیبریا، در غرب آفریقا، چنین شیارهائی بیندازد تا مایعی سفید و چسبناک از تنه درختها بیرون بزند. از شکافهای روی درختها شیره درخت به درون کاسه ای کوچک می ریزد.

مایعی چسبناک که ماده اولیه ترکیب بسیار عجیبی است به نام پلاستیک! ماده ای که باعث می شود ما راحتتر بخوابیم . دوچرخه سوارها راحت تر حرکت کنند و در روزهای بارانی پاهایمان خیس نشود.

می دانید چرا؟ چون از این ماده شگفت انگیز، تشکهای مناسب برای خوابیدن، لاستیک دوچرخه و حتی کفش هم درست می کنند، ماده ای که در بادکنک، توپ تنیس و حتی نخهای ماهیگیری وجود دارد. یکی از جالبترین حالتهای این ماده را می توان در انواع کش دید.

خاصیت ارتجاعی این ماده به شکلی است که تا اندازه ای کشیده می شود و بعد دوباره به حالت اولش برمی گردد.

ساکنان آمریکای مرکزی، بیش از 3هزار و 600 سال پیش با خاصیت های شگفت انگیز این ماده آشنا شده اند. آن زمان از شیره سفید رنگ درخت کائوچو که لاتکس نامیده میشود، نخستین توپهای پلاستیکی را ساختند.

فاتحان اروپائی وقتی در قرن شانزدهم میلادی،به مناطق سرخ پوست نشین آمریکای مرکزی قدم گذاشتند و از دیدن اشیائی با جنس عجیب، شگفت زده شدند. به نظر بعضی از آنها این ماده محصول کاری جادوگرانه بوده است.

سال 1820 برای نخستین بار از صمغ مایع "لاتکس"بادکنک ساخته شد،در طول سال ها،بادکنک به اشکال رنگی و مختلف امروزشان درآمدند.

مداد پاک کن، نخستین بار در سال 1770 در انگلستان ساخته شد

اما یافتن راز پلاستیک و علت ویژگی عجیب جنس آن، بسیار منطقی و ساده است. مولکولهای بسیار ریز پلاستیک، که این ماده را تشکیل می دهند، به شکل زنجیری طولانی و مارپیچی درهم تنیده شده اند. وقتی تکه کشی پلاستیکی را می کشیم، پیچ های مولکولهای کش از هم باز می شوند، کش باز می شود و پس از رها کردن آن، دوباره به حالت اولیه اش باز می گردد.

ذره های لاتکس در شیره بسیاری از گیاهان وجود دارد؛ اما بیش از همه در شیره درخت کائوچو یافت می شود. این درخت، گیاهی گرمسیری است که اصلیت آن به کشور برزیل تعلق دارد. «کائوچو» نام دیگر لاتکس است. این واژه از عبارتی سرخ پوستی گرفته شده است. «کاوو- او- چو» به زبان سرخ پوستان آمریکای مرکز یعنی «اشک های درخت».

لارنس تامبا، هر روز باید با چاقو به تنه بیش از 600 درخت کائوچو ضربه بزند. شیره درخت طعمی ترش دارد و مانند شیر فاسد شده بوی بدی می دهد. پس از خارج شدن شیره ها از درختها، کارگرها آن را جمع می کنند. صمغ خشک شده ابتدا شسته و سپس به قطعات ریزتر خرد می شود؛ هر چقدر خردتر شود، بهتر است. شیوه نگه داری این ماده اولیه تا سال ها معمای پژوهشگران بود. ماده خام لاتکس خیلی زود کهنه و خراب می شود. در آغاز قرن 19 میلادی، تلاش شد تا از پارچه ای که روی آن به وسیله لاتکس پوشانده شده بود، جلیقه نجات بسازند. نتیجه آزمایش یک شکست بزرگ بود. ماده لاتکس زیر نور آفتاب ذوب شد و به درون آب ریخت.

شیره مایع درخت در سطل های بزرگ جمع آوری می شود. مایع از یک توری عبور داده می شود تا ناخالصی نداشته باشد

این یک «تیرکمان» است، قدرت کش آن آنقدر زیاد است که یک تکه کاغذ که با آن پرتاب شود، به شئ خطرناک تبدیل می شود

اما سرانجام «چارلز گودیر» در سال 1839 این مشکل را حل کرد. او تکه ای کائوچو را با گوگرد ترکیب کرد و روی آتش گرفت تا گرم شود. توده زغال شده بوی وحشتناکی داشت، اما دیگر حالت چسبناکی نداشت و شکلش بر اثر گرما یا سرما تغییر نمی کرد؛ این لحظه تولد پلاستیک بود. از آن زمان تا کنون پژوهشگران با انجام آزمایشهای مختلف، ترکیبهای متفاوتی از پلاستیک ساخته اند که روز به روز مقاوم تر شده است.

امروزه حتی بدون استفاده از صمغ درخت کائوچو هم پلاستیک ساخته می شود. نفت جایگزین شیره چسبناک درخت شده است. مزیت نفت نسبت به ماده لاتکس، ارزان تر بودن آن است. با وجود پیشرفت در زمینه تولید پلاستیک از مواد مصنوعی، اما هنوز نمی توان به طور کامل از کائوچو صرف نظر کرد. مثلاً اگر لاستیک خودروها فقط از پلاستیک مصنوعی تولید شود، خیلی سریع داغ می شود، به همین دلیل در هر حلقه لاستیک، حدود 50 درصد کائوچو هم استفاده می شود و همین باعث می شود کارگرهایی مثل« لارنس تامبا» بیکار نشوند!چشمک



تاريخ : ۱۳٩٢/٢/۱۸ | ٧:٥۳ ‎ب.ظ | نویسنده : رسول جدیدی | نظرات ()